Bizarro-postmodernist
-
Jožu Plečnika je teško smjestiti u ladicu. Nije klasicist, nije modernist, nije ni postmodernist. Karakteristično za njega je eklektično miješanje povijesnih stilova, i, po mom mišljenju, svojevrsna inverzija postmodernizma. Postmodernizam koristi prepoznatljiv klasični rječnik, a ironično se poigrava gramatikom arhitekture. Postmodernizam poštuje semantiku, ali krši sintaksu. Plečnik radi upravo obrnuto: njegova je kompozicijska logika besprijekorna, klasična, nerijetko monumentalna, dok rječnik kojim se koristi, secesija, klasicizam, etnički motivi, posuđeni iz arhitektonski različitih svjetova, izgleda začudno u toj sintaksi. Plečnik, utoliko, radi inverziju postmodernizma: nestabilnost seli sa sintakse na semantiku. On poštuje gramatiku, a iznenađuje rječnikom — zato sam ga počeo zvati bizarro-postmodernistom.
Periodički nabasam na video isječke iz igre Minecraft koji prikazuju nevjerojatno velike i kompleksne arhitektonske kreacije koje igrači volonterski stvaraju u tom virtualnom okruženju. Ono što ih čini fascinantnima, osim razine detalja i meni neshvatljive predanosti tom insularnom pothvatu, je i narav arhitekture koju igrači stvaraju. Gledano u globalu i izdaleka, Minecraft arhitektura ima neporecivu monumentalnost i grandioznost, međutim uvijek je nešto suštinski začudno u vezi tih tvorevina kada se promotre pobliže. Arhitektura ima strukturu koja je suvisla i, dapače, pogođena, međutim elementi kojima se služe su potpuno originalni i van bilo kojeg arhitektonskog kanona. Preciznije rečeno, Minecraft arhitektura ima arhitektonski korektnu sintaksu, ali je semantički konfuzna.
Palo mi je na pamet da sam isti osjećaj imao u vezi arhitekture slovenskog arhitekta Jože Plečnika, koji je gradio i u Zagrebu. I Plečnik neosporno vlada arhitektonskom sintaksom, kompozicijska logika je jasna i klasična međutim semantički mi stvara osjećaj začudnosti i konfuzije jer eklektično kombinira vokabular secesije, klasicizma, etničkih formi i motiva. Njegov je postupak inverzan uobičajenom postmodernističkom tretmanu — postmodernizam koristi semantički korektne navode klasične arhitekture, ali se poigrava sa sintaksom. Iz tog sam razloga o Plečniku privatno počeo razmišljati kao o bizarro-postmodernistu. Referenca je to, naravno, na epizodu Seinfelda, koja se pak referira na DC-jeve stripove o Supermanovom izopačenom dvojniku — i na konvenciju da se prefiks bizarro doda pojmu koji označava njegovu inverziju.
Usput, ilustracije u članku nisu iz Minecrafta nego slike stvarne arhitekture, preoblikovane pomoću AI da izgledaju kao da su iz Minecrafta. I da, sve su slike stvarne Plečnikove arhitekture.
